////

WSPÓLNE PŁASZCZYZNY

A jednak — z drugiej strony — ruch jordanowski, taternicki i marynistyczny mają zbyt wiele płaszczyzn wspólnych, aby mogły zostać zaliczone do tej samej klasy zjawisk społeczno-kulturowych. Wszak wyrastają one z tych samych niepokojów rodzącego się społeczeń­stwa przemysłowego, są przejawem lęku, przed kon­sekwencjami fizycznego i duchowego „cherlactwa” czło­wieka. wyobcowanego z natury, nasycone są troską 0  stworzenie pełniejszych perspektyw rozwoju młodego pokolenia,, wreszcie stwarzają teoretyczne i praktyczne możliwości realizacji programu krzewienia narodowych 1  uniwersalnych wartości społecznych. Wychodząc z tego przekonania, celowe wydaje się dokonanie analizy tej tradycyjnie ekskluzywnej dziedziny życia, sięgając do wybranych źródeł dotyczących ruchu jako całości oraz do pisarstwa Mariusza Zaruskiego, czołowego reprezen- / tanta teorii-i praktyki taternictwa i marynistyki.

TATERNICTWO

Szczególnie taternictwo-zdaje się być czymś bardzo swoistym. Krąg inicjatorów i uczestni­ków ruchu składał się z przedstawicieli środowisk twór­czych, a co za tym idzie — był wewnętrznie zróżni­cowany pod względem stylu życia, dążeń indywidual­nych i społecznych, uznawanych wartości, intensywno­ści i form przeżycia oraz, co dla nas pozostaje sprawą pierwszej wagi, stylu myślenia. I rzeczywiście trudno byłoby kwestionować odrębność i niepowtarzalność ru­chu taternickiego i marynistycznego w. porównaniu ~z innymi formami teorii i praktyki kultury fizycznej. Świadczy to zresztą o jej bogactwie i różnorodności.

Z PUNKTU WIDZENIA SYSTEMU

Z tego punktu widzenia system poglądów Jordana stanowi raczej his­toryczny fakt kulturowy aniżeli tradycję, do której można nawiązywać bezpośrednio. Nie wyklucza to jed­nak, ale zakłada konieczność uświadomienia sobie tych ” elementów działalności teoretycznej i praktycznej autcn ra eksperymentu krakowskiego, które mogą być prze­jęte przez współczesnych jako zaczątek i inspiracja no-‚ wych propozycji teoretyczno-ideowych.Inny zakres zjawisk i problemów mieszczących się w pojęciu kultury fizycznej związany jest z taternic­twem i marynistyką jako ruchem społecznym i ideolo­gią. Pozornie może się wydawać, iż mamy tu do czynienia z diametralnie odmiennym zespołem fenomenów kulturowych, mimo że rodziły się one i narastały w tym samym czasie, kiedy Jordan rozwijał i popularyzował swoje dzieło.

AUTONOMIA W RAMACH KONCEPCJI

Właś­nie one ze względu na pewną autonomię w ramach kon­cepcji społecznych Jordana nie dadzą się sprowadzić wyłącznie do tej roli, jaką wyznaczył im sam’inicjator.  Bowiem wyjęte z szerszego ideowego kontekstu mogą być zaliczone do działań torujących drogę rewolucyjnym zmianom, jednak tylko w zakresie metod socjali- ‚ zacji młodzieży, ideałów pedagogicznych formujących wartości ogólnoludzkie oraz programu aktywności ru­chowej i higieny osobistej dzieci i młodzieży.Twierdzenie to posiada istotne znaczenie, szczególnie w obliczu-prób poszukiwania tradycji dzisiejszej kon­cepcji wychowania fizycznego i sportu.

ELEMENTY IDEOLOGII

W rozumieniu patriotyzmu był Jordan wierny podsta­wowym założeniom-ideologii pozytywistycznej z tym, że głosił on ponadto hasła lojalizmu, wierności i bez­granicznego oddania zwierzchniej władzy obcego mo­carstwa, co być może w dużym stopniu tłumaczyć na­leży względami taktycznymi. Stanowiska tego nie zmie­nił do końca życia, nawet wówczas, kiedy w latach 90-tych XIX i pierwszych XX stulecia w łonie różnych orientacji politycznych, m. in. wśród dotychczasowych pozytywistów, > narastała świadomość potrzeby oporu wobec zaborców i przeciwstawienia im się w walce zbrojnej.Niektóre elementy ideologii Jordana. miały nie tylko partykularne, interesem klasowym ograniczone znacze­nie. Należały do nich kwestie zdrowotności, higieny oraz wychowania fizycznego dzieci, i młodzieży.

Z ODDANIEM

Jor­dan czuł się jedną z nich, dlatego z taką’namiętnością -i oddaniem, przestrzegając przed „katastrofą”, jaką —, jego zdaniem — niósł socjalizm, . nawoływał do nie – cierpiących zwłoki inicjatyw typu reformatorsko-opie- kuńczo-charytatywnego. Realizację tych postulatów traktował przede wszystkim jako powołanie i rolę spo­łeczną kół duchowieństwa galicyjskiego a ideałom kato­licyzmu przypisywał funkcję czynnika, który przyniesie uzdrowienie i odrodzenie przede wszystkim w sferze moralnej, ale także w dziedzinie obyczajowości i co­dziennych stosunków międzyludzkich.